คำบูชาธัมเมกขสถูป

ณ บัดนี้ เราทั้งหลายได้มาถึงสถานที่ ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายได้ทรงแสดงปฐมเทศนา คือ พระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร แก่พระปัญจวัคคีย์ อันเป็นสถานที่แห่งหนึ่ง ซึ่งเราทั้งหลายตั้งจิตมุ่งหมายจะมานมัสการนั้นแล้ว.

ก็พระบรมศาสดาของเราทั้งหลาย ทรงบำเพ็ญเพียร แสวงหาโมกขธรรมอยู่ สิ้นเวลา ๖ ปี แล้วทรงได้บรรลุ พระสัพพัญญุตญาณ ณ ประเทศโพธิมณฑลสถาน ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ที่ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในวันวิสาขปูรณมี ดิถีเพ็ญเดือนหก เมื่อทรงมีพระชนมายุครบ ๓๕ พรรษา จากนั้น ได้เสด็จประทับเสวยวิมุตติสุขอยู่ ณ สัตตมหาสถาน แห่งละหนึ่งสัปดาห์.

ในสัปดาห์ที่แปด ได้เสด็จประทับ ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงพิจารณาถึงความล้ำลึกแห่งพระธรรมที่ทรงได้ตรัสรู้ ทรงได้รับการทูลอาราธนาจากท้าวสหัมบดีพรหม ให้ทรงเทศนาโปรดเวไนยสัตว์ ทรงรับคำกราบทูลอาราธนานั้น ด้วยความมีพระทัยเปี่ยมด้วยพระมหากรุณาในหมู่สัตว์.

ในวันจาตุททสีแห่งสุกกปักษ์ อาสาฬหมาส ขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๘ ได้เสด็จมา ณ สถานที่นั้น อันมีชื่อเรียกในครั้งกระนั้นว่า อิสิปตนมฤคทายวัน ณ สถานที่นั้นแล ในวันอาสาฬหปูรณมี ดิถีเพ็ญเดือนแปด ก็ได้ทรงแสดงปฐมเทศนา อันมีชื่อเรียกว่า พระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร แก่พระภิกษุปัญจวัคคีย์ ทรงยังพระบวรธรรมจักรให้เริ่มหมุนแล้ว.

เมื่อจบพระธรรมเทศนา ท่านพระโกณฑัญญะ ผู้เป็นประมุขแห่งพระปัญจวัคคีย์ได้ดวงตาเห็นธรรมอันบริสุทธิ์ ปราศจากมลทินว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา แล้วได้รับอุปสมบทเป็น เอหิภิกขุ ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้เป็นภิกษุสาวกองค์แรกในพระศาสนาของพระบรมศาสดา.

ณ โอกาสนั้นแล พระสังฆรัตนะก็ได้อุบัติขึ้นในโลก และ พระรัตนตรัย คือ พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ พระสังฆรัตนะ ก็ได้เกิดมีครบบริบูรณ์.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงปฐมเทศนา ให้ท่าน พระอัญญาโกณฑัญญะได้บรรลุโสดาปัตติผล แล้วได้ทรงโปรดให้ได้รับเอหิภิกขุอุปสัมปทา เป็นพระภิกษุสาวกองค์แรกในพระศาสนา ในวันอาสาฬหปูรณมี เพ็ญเดือนแปดดังนี้แล้ว ในวันรุ่งขึ้นก็ได้ทรงเทศนาโปรดให้ท่าน พระวัปปะ ได้บรรลุโสดาปัตติผล แล้วได้ทรงประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทาให้เช่นเดียวกัน โดยทำนองนี้ ได้ทรงให้พระปัญจวัคคีย์อีกสามท่านที่เหลือ คือ พระภัททิยะ พระมหานามะ และพระอัสสชิ ได้บรรลุโสดาปัตติผล แล้วได้รับอุปสมบทด้วยเอหิภิกขุอุปสัมปทา ท่านละวันติดต่อกันโดยลำดับ.

หลังจากนั้น ถึงวันแรม ๕ ค่ำ ได้ทรงเทศนาโปรดด้วย พระอนัตตลักขณสูตรให้ท่านพระปัญจวัคคีย์ทั้งห้ารูป ได้บรรลุพระอรหัตตผล สำเร็จเป็นพระอรหัตตบุคคลในพระพุทธศาสนา.

หลังจากนั้น ในพรรษากาลแรกนั้น ก็ได้ทรงเทศนาโปรดให้ยสกุลบุตรได้บรรลุพระอรหัตตผล แล้วให้ได้รับอุปสมบทเป็นเอหิภิกขุ และได้ทรงโปรดให้สหายของพระยสะอีก ๕๔ ท่าน ได้รับอุปสมบทเป็นเอหิภิกขุ และให้ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ทุกท่าน.

ณ ที่นี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงได้พระภิกษุสาวก ๖๐ องค์แรก ทรงสอนให้ท่านเหล่านั้นได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น ในพรรษากาลแรกนั้น ด้วยประการฉะนี้ เมื่อสิ้นพรรษากาลแล้ว ก็ได้ทรงส่งพระสาวกขีณาสพทั้ง ๖๐ ท่านนั้น ให้จาริกแยกย้ายกันไปประกาศสัจจธรรมในทิศานุทิศ ด้วยพระพุทธดำรัสว่า