สาธยายธรรม
นำสู่วิมุตฺติ

ข้าพเจ้าขอถวายนมัสการแด่พระพุทธเจ้าผู้เป็นที่พึ่ง ผู้กอปรด้วยพระมหากรุณาธิคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระปัญญาคุณ พระองค์ผู้ทรงกระทำกรรมที่ทำได้ยากยิ่งตลอดกาลซึ่งจะนับประมาณมิได้ แม้ด้วยหลายโกฏิกัปป์ ทรงถึงซึ่งความลำบาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลกโดยแท้ ขอนอบน้อมพระธรรมด้วย ขอนอบน้อมพระอริยสงฆ์เจ้าทั้งหลายด้วย ด้วยความเคารพเอื้อเฟื้อ

พระพุทธศาสนายุกาล นับแต่การปรินิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่วงมาแล้ว ๒๕๖๗ ปี นับเป็นยุคกึ่งพุทธกาลพอดี ดำเนินมาถึงยุคนี้ เราจะเห็นความเสื่อมที่ปรากฏได้ชัด อันเป็นเรื่องที่น่าสะเทือนใจอย่างยิ่ง ที่พุทธบริษัทปฏิเสธการสวดมนต์ ว่าสวดแบบไม่รู้ความหมาย จะมีประโยชน์อะไร แม้แต่การสวดพระอภิธรรมศพ หรืองานบุญต่าง ๆ เช่น ขึ้นบ้านใหม่ ทำบุญวันเกิด ฯลฯ ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวไทยสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน วัฒนธรรมประเพณีเหล่านี้เริ่มที่จะสั่นคลอน เพราะสังคมไม่มุ่งเน้นปัญญา ยกตัวอย่างเช่นพระอภิธรรม เมื่อเป็นคำสอนที่ลึกและยาก จึงไม่เป็นที่นิยม ทำให้เป็นคำสอนที่มีโอกาสเสื่อมไปก่อนคัมภีร์อื่น ๆ โบราณาจารย์เพื่อรักษาพระอภิธรรมไว้ จึงนำมาใช้ในการสวดศพหรือพิธีกรรมในการจุดเทียนธูปบูชาพระ เราก็มองเป็นเรื่องงมงาย แต่ไม่เคยเข้าใจความหมายที่แฝงเอาไว้ ว่า ธูป ๓ ดอกบูชาพระพุทธเจ้า คือ พระมหากรุณาธิคุณ พระบริสุทธิคุณ พระปัญญาคุณ เทียน ๒ เล่มบูชาพระธรรม คือ ธรรม และวินัย ดอกไม้บูชาพระสงฆ์ที่มาจากต่างพ่อต่างแม่ มีด้าย คือ ธรรมและวินัยร้อยเรียงไว้ด้วยกัน อย่างนี้เป็นต้น

กลายเป็นว่า สังคมชาวพุทธเรากลับเป็นสังคมสุดโต่ง กลุ่มที่รักษาประเพณีก็รักษาแบบงมงาย กลุ่มที่ไม่เห็นประโยชน์ ก็ต้องการทุบสิ่งที่ตนมองว่ารกรุงรังทิ้ง

อีกจุดหนึ่ง คือ ปริยัติ และปฏิบัติ ที่เราแยกกันมานาน จนรวมกันไม่ได้แล้ว สำนักปริยัติก็มองว่าตอนนี้เรียน เรียนจบค่อยปฏิบัติ สำนักปฏิบัติ ก็ปฏิเสธปริยัติ ทั้งที่ตามหลักการคำสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว เราจะแยกกันอย่างไร ถ้าเรียนปริยัติโดยไม่ปฏิบัติ ก็ทรงเรียกว่า อลคัททูปมปริยัติ หากปฏิบัติ โดยไม่มีปริยัติ ก็หลงทาง เหมือนการเดินทางโดยไม่รู้แผนที่ ฉะนั้น จึงห้ามแยกกัน เพราะถ้าแยก ปริยัติ กับ ปฏิบัติ ออกจากกันแล้ว เราจะถึง ปฏิเวธ ได้อย่างไร หากไปดูในวิมุตตายตนสูตร ในเรื่องการสาธยาย พระพุทธเจ้าทรงตรัสว่า

… ภิกษุสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับมา ตามที่ตนได้เรียนมาโดยพิสดาร เธอรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมในธรรมนั้น ตามที่ภิกษุสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับมา ตามที่ตนได้เรียนมาโดยพิสดาร เมื่อเธอรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรม ย่อมเกิดปราโมทย์ เมื่อมีปราโมทย์ ย่อมเกิดปีติ เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบ ย่อมได้รับสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น นี้เป็นเหตุแห่งวิมุตติประการที่ ๓ ซึ่งเป็นเหตุให้จิตของภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ที่ยังไม่หลุดพ้น ย่อมหลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือเธอย่อมบรรลุธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมที่ยังไม่ได้บรรลุ…

(วิมุตตายตนสูตร, องฺ.ปญฺจฺจก. ๒๒/๒๖)

ในขณะที่สาธยายนั้น แต่ละพยัญชนะนั้นเป็น ปริยัติ ศรัทธาที่ทำให้เกิดขึ้น วิริยะที่เพียรในการสาธยาย สติที่ระลึกอยู่กับบทที่สาธยาย สมาธิที่ตั้งมั่น และปัญญาที่รู้ชัดจัดเก็บทุกความหมาย นั้นชื่อว่า การปฏิบัติ กำลังดำเนินเป็นไปอยู่ ฉะนั้น การสาธยาย (สวดมนต์) ก็ชื่อว่า ปฏิบัติธรรม

พระบรมศาสดาของเรา อยู่ในฐานะแห่งธรรมและวินัย ในขณะที่สาธยายก็ชื่อว่าท่านทั้งหลายกำลังเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า ฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงตั้งใจสาธยายธรรมโดยความเคารพ ผู้สาธยายต้องทำพยัญชนะและอักขระไม่ให้ผิดเพี้ยน เมื่อเข้าใจอรรถะ คือ รู้ความหมายแห่งพระบาลี ที่มาของธรรมนั้นตามพุทธประสงค์ เมื่อเข้าใจธรรมะ คือ เมื่อได้ใคร่ครวญได้พิจารณาตามเนื้อความแห่งพระบาลีนั้น

มีความเชื่อมั่นในคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ในขณะที่สาธยายนั้น จิตสงบ ปราศจากความโลภ ความโกรธ และความหลง จิตเป็นสมาธิเข้มแข็งและอดทน เมื่อนิวรณธรรมสงบ ได้ปราโมทย์ ปีติ ปัสสัทธิ สุข สมาธิ จักเป็นปัจจัยในการแทงตลอดอริยสัจ ๔ ได้

ทีมงานธรรมสมทบ