บทส่งท้าย: ชีวิต คือ ธรรมชาติ กับฐานความสุข ๓ ฐาน
ฐานที่ตั้งแห่งความสุขของมนุษย์มี ๓ ฐาน คือ ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม เพื่อนมนุษย์ และกิจกรรมของชีวิต เมตตาเป็นตัวเชื่อมประสานให้มีความสุขทุกขั้นตอน
ใจความสำคัญ
- ชีวิต คือ ธรรมชาติของรูปธรรมและนามธรรม ไม่เคยหยุดนิ่ง กระบวนการความคิดเกิดดับสืบต่อตลอดเวลาอย่างรวดเร็ว
- ฐานที่ตั้งแห่งความสุขของมนุษย์มี ๓ ฐาน คือ ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม เพื่อนมนุษย์ และกิจกรรมของชีวิต
- หลายท่านอยู่กับเพื่อนมนุษย์ไม่มีความสุข เพราะขาดเมตตา ขาดการเชื่อมประสาน จึงเกิดช่องว่าง
- เมตตาเป็นตัวเชื่อมประสาน การเชื่อมประสานไม่ได้สำเร็จได้ด้วยการปรับรูปธรรมภายนอก แต่สำเร็จได้ด้วยการฝึกใจ
- เมตตาเจโตวิมุตติ เป็นฐานเจริญปัญญาญาณ แทงตลอดอริยสัจ ท่านก็จะพ้นจากกิเลสและกองทุกข์ได้
จริง ๆ แล้ว ชีวิตมีระบบของมันอยู่แล้ว เรียกว่า กิจกรรมของชีวิต
“ชีวิต คือ ธรรมชาติ”
ธรรมชาติของรูปธรรมและนามธรรม…
รูปธรรม
คือ มหาภูตรูป ได้แก่ ดิน น้ำ ไฟ ลม
และอุปาทายรูป คือ รูปที่เป็นไปโดยอาศัยมหาภูตรูป
นามธรรม
คือ เวทนาขันธ์ ความรู้สึกสุข ทุกข์ เฉย
สัญญาขันธ์ ความจำได้หมายรู้
สังขารขันธ์ การปรุงแต่ง ทั้งที่เป็นบุญ ทั้งที่เป็นบาป
วิญญาณขันธ์ (จิต) การรับรู้ เช่น การได้เห็น การได้ยิน เป็นต้น
บรรดานามธรรมเกิดดับพร้อมกัน
ชีวิตไม่เคยหยุดนิ่ง ทั้งรูปธรรมและนามธรรม
กระบวนการความคิดเกิดดับสืบต่อตลอดเวลาอย่างรวดเร็ว
แม้เพียงลัดนิ้วมือเดียวก็เกิดดับแสนโกฏิขณะ
ฐานที่ตั้งแห่งความสุขของมนุษย์ มี ๓ ฐาน คือ
- ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม
- เพื่อนมนุษย์
- กิจกรรมของชีวิต
ฐานที่ ๑ ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม
อันที่จริงแล้ว การใช้ชีวิตที่สงบ อยู่กับธรรมชาติ เป็นความสุขพื้นฐานอย่างแรกของมนุษย์ แต่ในปัจจุบันเราแปลกแยกจากธรรมชาติ เราสร้างสิ่งต่าง ๆ และห่างออกมาจากธรรมชาติ สร้างกฎเกณฑ์ของตัวเอง อาศัยเครื่องอำนวยความสะดวกมากมาย มนุษย์อ่อนแอลง…
หากเกิดภัยพิบัติ แล้วไม่มีอินเทอร์เน็ต ไม่มีสัญญาณโทรศัพท์ ไม่มีเครื่องอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ต้องไปอาศัยอยู่ในป่านานนับเดือน
หากระบบที่เราสร้างขึ้นนี้พังลง มนุษย์จะตายเป็นจำนวนมาก เพราะความสุขฐานที่ ๑ ซึ่งเป็นพื้นฐานของมนุษย์ พังเรียบร้อยแล้ว
คำถามคือ เราจะทำอย่างไรไม่ให้แปลกแยกจากธรรมชาติ
จะวางท่าทีทางใจอย่างไรเมื่ออยู่กับธรรมชาติ…เป็นคำถามที่ท่านทั้งหลายต้องตอบกันเอง
ฐานที่ ๒ เพื่อนมนุษย์
หลายท่าน เริ่มอยู่กับเพื่อนมนุษย์ด้วยกันไม่มีความสุข
ไม่มีความสุขเวลาอยู่กับ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย เพื่อนร่วมงาน
ที่เป็นเช่นนี้เพราะขาดเมตตา ขาดการเชื่อมประสาน จึงเกิดช่องว่าง
ฐานของความสุขฐานที่ ๒ นี้ก็พังเช่นกัน
ฐานที่ ๓ กิจกรรมของชีวิต
บางคนไม่มีความสุขในการทำงาน การเรียน กิจกรรมต่าง ๆ ของชีวิต
ทำแล้วเกิดความเครียด ความกลุ้ม และความทุกข์
ฐานความสุขฐานที่ ๓ นี้ก็พังเช่นกัน
ลองถามตนเองว่า ท่านยังมีฐานความสุข เหลืออยู่กี่ฐาน ?
เราจึงต้องมาฝึกเมตตา และเจริญเมตตาให้แก่ตนเองและหมู่สัตว์ทั้งหลาย เพื่อขจัดความแปลกแยก ขจัดช่องว่าง เกิดการเชื่อมประสาน ทั้งการเชื่อมประสานกับธรรมชาติ การเชื่อมประสานกับเพื่อนมนุษย์ และการเชื่อมประสานกับกิจกรรมของชีวิต ให้มีความสุขทุกขั้นตอน
เมตตาเป็นตัวเชื่อมประสาน เพื่อจะทำให้มนุษย์เข้าถึงความเป็นเอกภาพ
การเชื่อมประสานไม่ได้สำเร็จได้ด้วยการปรับรูปธรรมภายนอก แต่สำเร็จได้ด้วยการฝึกใจของมนุษย์ทั้งหลาย
ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องมาเจริญเมตตาให้เกิดขึ้นได้จริง เพื่อรักษาฐานความสุขของชีวิตไว้ก่อนที่จะสายเกินไป
เราพูดเมตตา แต่ทำไมใจไม่มีเมตตา
เราแผ่เมตตา แต่ทำไมใจไม่มีเมตตา
เราอยากให้คนรักกัน แต่ทำไมเมตตาไม่เกิดในใจเรา
สัตว์ทั้งหลาย ที่มีความหวาดกลัวหรือมั่นคง
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่เคยเห็นหรือไม่เคยเห็น
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วหรือกำลังแสวงหาที่เกิด
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่มีความมั่นคง หมายถึง พระอรหันต์
นอกจากนั้น ล้วนเป็นสัตว์ที่มีความหวาดกลัวทั้งหมด
สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้ว หมายถึง พระอรหันต์
นอกจากนั้น ล้วนเป็นสัตว์ที่แสวงหาที่เกิดทั้งหมด
สัตว์ทั้งหลายที่มีกายยาว สั้น หรือปานกลาง
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่มีกายใหญ่ เล็ก หรือปานกลาง
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
สัตว์ทั้งหลายที่มีกายอ้วน ผอม หรือปานกลาง
จงมีความสุขกาย สุขใจ และปลอดภัย
อย่าทิ้งเมตตา
ตั้งใจฝึกให้เกิดขึ้นจริง ๆ ในกระแสชีวิต
แล้วท่านทั้งหลายจะมีเมตตาหล่อเลี้ยงจิตใจ
เพื่อให้ได้ความสุขในทุก ๆ วัน
ขอให้ท่านทั้งหลาย มั่นคงในพระรัตนตรัย แล้วจงสามารถนำเมตตาภาวนา มาไว้ในกระแสชีวิต มีเมตตาเป็นตัวกำกับ ทำให้พฤติกรรม จิตใจ และทัศนความเห็น เป็นไปกับเมตตาได้อย่างแท้จริง
ในวันที่ท่านทำได้อย่างนี้จริง ๆ เรียกได้ว่า ท่านได้เข้าถึงธรรมะของพระชินเจ้าแล้ว แล้วธรรมะ คือ เมตตา จะคุ้มครองท่านทั้งหลาย เมตตาเจโตวิมุตติ เป็นฐานเจริญปัญญาญาณ แทงตลอดอริยสัจ ท่านก็จะพ้นจากกิเลสและกองทุกข์ได้
ขอให้พระรัตนตรัยคุ้มครองกระแสชีวิตของท่านทั้งหลาย ให้พ้นจากอันตราย เข้าถึงบรมสุข สิ้นจากกิเลสและกองทุกข์ โดยเร็วพลันเทอญ
ธรรมสมทบ
บทสวดที่เกี่ยวข้อง
อ่านและสวดตามได้ในหนังสือสวดมนต์ของภาวนาราม
ที่มา: หนังสือเจาะลึกเมตตา สู่ภาวนาที่ยั่งยืน โดยธรรมสมทบ พิมพ์ครั้งที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๖๕ พิมพ์แจกเป็นธรรมทาน ISBN 978-616-8325-04-9 หน้า ๑๘๐–๑๘๗